Diopter należy do pierwszej kolekcji Contrast Practice, w której Sara Pankowska wykorzystuje polerowaną stal nierdzewną do budowania obiektów zmieniających się wraz z punktem obserwacji. Podstawowa bryła stolika jest zwarta i geometryczna, ale zostaje rozbudowana przez kolejne cienkie płaszczyzny stali. Pojawiają się one zarówno wokół korpusu, jak i ponad jego górną powierzchnią, powtarzając jego prostokątny zarys w coraz większych odstępach. Ten sam motyw można zobaczyć w szafie Exakta, jednak przy znacznie mniejszej skali Dioptera staje się on szczególnie czytelny.
Patrząc na stolik od frontu, uwagę zwraca układ prostokątnych ram wsuniętych jedna w drugą. Z boku konstrukcja wygląda zupełnie inaczej. Cienkie arkusze stali ustawiają się niemal równolegle, a pomiędzy nimi pojawiają się wyraźne prześwity. Z góry kolejne warstwy ponownie nakładają się na siebie. Forma Dioptera nie daje się więc sprowadzić do jednego charakterystycznego widoku. To, co wydaje się zwarte z jednej strony, po kilku krokach może stać się lekką, niemal ażurową konstrukcją.
Polerowana stal dodatkowo komplikuje ten efekt. Powierzchnie stolika odbijają podłogę, ściany, światło i znajdujące się obok przedmioty, przez co część jego konstrukcji wizualnie znika w otoczeniu, a inne fragmenty stają się mocniej widoczne. Szczególnie dobrze widać to w świetle słonecznym, kiedy odbicia wychodzą poza sam mebel i pojawiają się na sąsiednich powierzchniach. Jest to jedna z właściwości, które autorka świadomie wykorzystuje w pierwszej kolekcji Contrast Practice. Sama opisuje jej obiekty jako zmieniające formę zależnie od kąta patrzenia, a polerowaną stal jako materiał działający w przestrzeni niemal jak soczewka.
Nazwa Diopter pochodzi z języka optyki. Dioptria jest jednostką określającą zdolność skupiającą układu optycznego, a wybór tego terminu wpisuje stolik w system nazw całej kolekcji. Nie jest to jedynie techniczne odniesienie. W Diopterze sposób widzenia rzeczywiście staje się częścią projektu: kolejne płaszczyzny przesłaniają się i odsłaniają, lustrzana stal przejmuje obrazy z otoczenia, a wygląd przedmiotu zależy od światła oraz miejsca zajmowanego przez patrzącego. Sara sama wskazuje, że nazwy obiektów z tej kolekcji zostały zaczerpnięte z pojęć związanych z optyką.
Mimo rozbudowanej konstrukcji Diopter zachowuje prostą funkcję stolika bocznego. Płaska górna powierzchnia może służyć jako miejsce na książkę, lampę lub niewielkie przedmioty, a kompaktowa skala pozwala ustawić go przy sofie, fotelu lub łóżku. Charakter mebla zmienia się jednak zależnie od miejsca, w którym zostanie ustawiony. Przy ścianie lustrzane powierzchnie przejmują jej kolor i światło, natomiast w otwartej przestrzeni znacznie wyraźniej widać warstwową konstrukcję oraz prześwity pomiędzy stalowymi elementami.
Każdy numerowany egzemplarz Dioptera wykonywany jest przez Sarę Pankowską indywidualnie po złożeniu zamówienia. Fizyczne wykonanie pozostaje częścią procesu projektowego Contrast Practice, dlatego drobne różnice wynikające z ręcznej obróbki i wykończenia stali są naturalną cechą każdego egzemplarza.
Zapewniamy ubezpieczoną wysyłkę międzynarodową. W przypadku wysyłek poza UE lub do lokalizacji wymagających indywidualnej organizacji transportu, prosimy o kontakt na hello@maybel.pl – przygotujemy indywidualną wycenę i zajmiemy się pełną koordynacją logistyczną.
SARA PANKOWSKA I CONTRAST PRACTICE
Sara Pankowska jest polską artystką i autorką Contrast Practice. Określenie „autorka” jest tutaj bardziej precyzyjne niż samo „projektantka”, ponieważ jej praca nie kończy się na stworzeniu rysunku, który następnie trafia do wykonawcy. Projektowanie, fizyczna praca z metalem i budowanie finalnego obiektu należą u niej do jednego procesu. Sama mówi o Contrast Practice nie jako o studiu projektowym, lecz jako o własnej praktyce twórczej. Nazwa odnosi się do przekonania, że doświadczanie przeciwieństw pozwala pełniej poznawać rzeczy. W przypadku stali ta zasada przyjmuje bardzo konkretną postać: wymagająca i brudna obróbka prowadzi ostatecznie do niemal idealnie gładkiej, lustrzanej powierzchni.
Zanim powstały meble Contrast Practice, Pankowska działała w obszarze sztuk wizualnych. W 2019 roku przygotowała w gdańskiej Kolonii Artystów indywidualną instalację przestrzenną „Nikt nie wyjdzie /taki/ sam”. Obiekt był celowo zbyt duży wobec przestrzeni ekspozycyjnej, przez co widz nie mógł objąć go jednym spojrzeniem i musiał poznawać go z bliska, przemieszczając się wokół niego. Dwa lata później Kolonia Artystów prezentowała jej kolejną indywidualną wystawę „Not enough can be already too much / Too much is the minimum”, poświęconą między innymi fragmentaryzacji przedmiotów, pragnieniu, nadmiarowi i zmianom znaczenia materii. Już w tych realizacjach interesował ją fizyczny obiekt, jego skala oraz to, jak zmienia się sposób patrzenia na niego w zależności od miejsca zajmowanego przez widza.
Ta wcześniejsza praktyka artystyczna wiele wyjaśnia w Contrast Practice. Pankowska studiowała w Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku i uczestniczyła w projektach intermedialnych oraz wystawienniczych. W 2022 roku znalazła się wśród uczestników projektu „Głęboka Woda” w Gdańskiej Galerii Miejskiej, a w 2023 jej praca była prezentowana w ramach wystawy związanej z dziesięcioleciem projektu Metropolitanka w Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku. W 2024 roku Contrast Practice pojawia się również przy realizacji scenografii wydarzenia muzycznego w warszawskich Chmurach. Jej droga do projektowania mebli prowadzi więc przez instalację, obraz, scenografię i doświadczenie pracy z dużą formą, a nie przez klasyczny model studia projektowego.
W obecnej pracy ważnym źródłem inspiracji jest architektura. Sara obserwuje metalowe bramy, podziały elewacji, powtarzające się elementy i proporcje odnajdywane podczas długich spacerów po mieście. Później wraca do nich w meblach, ale nie na zasadzie dosłownego cytatu. Interesuje ją raczej to, jak jeden element wynika z drugiego i jak powtórzenie może zbudować większą formę. Projekty rozpoczyna na papierze, natomiast ostateczną skalę i proporcje sprawdza bezpośrednio podczas pracy nad obiektem. Punktem odniesienia pozostaje również własne ciało. Pozwala jej ocenić, jak duży przedmiot zachowuje się wobec człowieka i jak działa we wnętrzu.
Ręczne wykonanie nie jest w tej praktyce etapem następującym po projektowaniu, lecz jego dalszym ciągiem. Pankowska świadomie sprzeciwia się sprowadzaniu pracy fizycznej do mechanicznego wykonywania wcześniej zaplanowanych czynności. Obróbkę materiału opisuje jako proces poznawczy, wymagający ciągłej obserwacji, reagowania na zmiany i podejmowania wielu drobnych decyzji. Ręka nie realizuje tutaj po prostu poleceń głowy. Wiedza o materiale powstaje również poprzez jego ciężar, opór, temperaturę, powierzchnię i reakcję na kolejne ingerencje.
Istotne jest również to, że swoje stalowe obiekty wykonuje sama. Można byłoby zbudować wokół młodej kobiety pracującej z ciężkim metalem łatwą opowieść o przełamywaniu stereotypów, ale jej praktyka jest ciekawsza niż taki skrót. Fizyczność procesu nie służy budowaniu wizerunku. Jest częścią autorstwa. Zaprojektowanie przedmiotu oznacza tutaj również konieczność poznania możliwości materiału, jego ograniczeń i sposobu, w jaki reaguje podczas obróbki. Sara mówi o stali w rodzaju żeńskim i opisuje pracę z nią niemal jak długotrwałą negocjację. Materiał wymaga od niej uważności, cierpliwości, wytrwałości i dyscypliny.
Taki sposób pracy ma interesujący kontekst w historii sztuki i projektowania XX wieku, kiedy metal stopniowo przestawał być traktowany wyłącznie jako materiał konstrukcyjny. Julio González wykorzystywał spawanie do budowania form, które określał jako rodzaj „rysowania w przestrzeni”. David Smith, mający za sobą doświadczenie pracy przemysłowej, uczynił stal jednym z podstawowych materiałów swojej rzeźby, a później pracował również z polerowaną stalą nierdzewną i odbijającym się w niej światłem. W projektowaniu podobną wagę materiałowi nadawał Poul Kjærholm, dla którego stal nie była technicznym szkieletem mebla, lecz tworzywem zasługującym na taką samą uwagę jak drewno, skóra czy kamień. Nie należy traktować tych nazwisk jako deklarowanych inspiracji Sary Pankowskiej. Pokazują natomiast dłuższą historię myślenia o metalu jako materiale wymagającym własnej wiedzy, narzędzi i sposobu pracy.
W pierwszej kolekcji Contrast Practice głównym materiałem jest polerowana stal nierdzewna. Jej lustrzana powierzchnia pozwala wizualnie odciążyć nawet duży mebel. Odbija fragmenty wnętrza, światło i osoby znajdujące się przed nim, dlatego wygląd obiektu zmienia się wraz z miejscem, z którego jest oglądany. Cienkie metalowe warstwy powtarzają kształt podstawowej bryły. Z jednej strony mogą tworzyć zwartą, masywną formę, z innej odsłaniają duże przestrzenie pomiędzy płaszczyznami i sprawiają, że konstrukcja wydaje się znacznie lżejsza. Nazwy obiektów pochodzą z teorii optyki. To bezpośrednie odniesienie do sposobu, w jaki wypolerowany metal reaguje na światło i potrafi rzucać refleksy na otaczające powierzchnie.
Contrast Practice lokuje się dziś na pograniczu współczesnego collectible designu, sztuki i rzemiosła. Granice między nimi nie są jednak dla Sary Pankowskiej tematem samym w sobie. Ważniejszy jest sposób powstawania przedmiotu, w którym projektowanie, ręczna praca i bezpośrednie poznawanie materiału pozostają częścią tego samego procesu.
C44
