Stolik pomocniczy / postument TOTEM, słoma żytnia, intarsja słomiana i mosiądz, proj. RUDA Studio, Ukraina, 2026.

TOTEM powstał w momencie, w którym praktyka RUDA Studio coraz wyraźniej odchodzi od rozumienia mebla wyłącznie poprzez jego użyteczność. Oleksandra Rudenko mówi o tej zmianie wprost: „przedmiot nadal może pełnić określoną funkcję, ale równie istotne stają się jego znaczenie i zdolność budowania emocjonalnej relacji z przestrzenią”. W TOTEMIE ta ewolucja przyjmuje szczególnie czytelną formę. Obiekt może być stolikiem pomocniczym albo postumentem, lecz jego zwarta, niemal monolityczna bryła równie przekonująco funkcjonuje bez przypisanej roli użytkowej.

W 2026 roku TOTEM został zaprezentowany w Warszawie podczas Craft Days, wystawy Fundacji Visteria poświęconej współczesnym interpretacjom rzemiosła i pracy z naturalnym materiałem. RUDA Studio znalazło się wówczas w ekspozycji obejmującej zarówno współczesny design, jak i prace Magdaleny Abakanowicz, Sheili Hicks, Władysława Wołkowskiego czy Pawła Grunerta. Obecność TOTEMU w tym kontekście była szczególnie znacząca. W tym kontekście intarsja słomiana wybrzmiała jako pełnoprawne medium współczesnego projektowania, zdolne przenosić tradycyjne rzemiosło w obszar aktualnego języka designu.

Nazwa odsyła do figury totemu i związanych z nią wyobrażeń zwierzęcych jako nośników ochrony, instynktu oraz siły. RUDA Studio przekłada tę ideę na język abstrakcyjnej kompozycji. Nieregularne pola barwionej słomy rozwijają się na kolejnych płaszczyznach obiektu, obejmując jego prostą, zwartą bryłę. Motyw zwierzęcy pozostaje punktem odniesienia dla projektu, bez konieczności sprowadzania go do dosłownego przedstawienia.

Ten sposób budowania obrazu jest nierozerwalnie związany z materiałem, który od lat pozostaje jednym z najważniejszych elementów języka RUDA Studio. Barwiona słoma żytnia zostaje rozcięta, spłaszczona, starannie wyselekcjonowana i ręcznie naniesiona na powierzchnię. Każde źdźbło ma określony kierunek włókien, dlatego gotowa intarsja reaguje na światło inaczej niż pigment czy fornir. Część kompozycji rozjaśnia się wraz ze zmianą pozycji obserwatora, podczas gdy sąsiednia staje się głębsza i ciemniejsza. Obraz nie jest więc statyczny. Wynika zarówno z rysunku, jak i z fizycznych właściwości rośliny.

Wybór słomy ma dla RUDA Studio znaczenie wykraczające poza efekt wizualny. To materiał elementarny, związany z uprawą ziemi i od dawna obecny w ukraińskim rzemiośle. Studio wydobywa go z kontekstu przedmiotu ludowego i poddaje rygorowi współczesnego projektowania. Nie rekonstruuje historycznego ornamentu. Zachowuje materiał i wiedzę zawartą w technice, natomiast zmienia skalę, kompozycję oraz typ obiektu. W TOTEMIE dawne rzemiosło nie jest cytatem z przeszłości, ale żywym narzędziem projektowym.

Znaczenie ma tu również relacja pomiędzy skromnością materiału a kunsztem potrzebnym do jego opracowania. Słoma pozostaje jednym z najbardziej zwyczajnych produktów krajobrazu rolniczego. Wykonanie intarsji wymaga jednak wielogodzinnej, całkowicie manualnej pracy. RUDA Studio świadomie odwraca w ten sposób tradycyjną hierarchię luksusu. O wartości przedmiotu nie decyduje rzadkość surowca, lecz wiedza, czas i precyzja potrzebne do jego przekształcenia.

TOTEM można dlatego czytać jako szczególnie zwarte podsumowanie praktyki studia. Archaiczny symbol zostaje pozbawiony dosłowności. Materiał pochodzący z pola staje się powierzchnią kolekcjonerskiego obiektu. Dawna technika nie służy rekonstrukcji przeszłości, lecz stworzeniu przedmiotu jednoznacznie współczesnego. Funkcja nadal istnieje, ale przestaje być wystarczającym wyjaśnieniem tego, czym ten obiekt jest.

Cena zawiera 23% VAT dla dostaw na terenie Polski. W przypadku zamówień międzynarodowych cena jest ustalana indywidualnie, zgodnie z zasadami opodatkowania właściwymi dla kraju dostawy.

O TWÓRCACH

RUDA Studio założyli w Odessie w 2017 roku Oleksandra Rudenko i Yuriy Vovnyanko. Poznali się przy pracy nad wnętrzem. Rudenko zajmowała się projektem, Vovnyanko wykonywał meble. Zaczęli eksperymentować z mosiądzem i miedzią, a nazwa przyszła właśnie od materiału: ukraińskie słowo „руда” oznacza rudę, z której pozyskuje się metal. Później zainteresowania studia przesunęły się w stronę drewna, tkanin i przede wszystkim słomy. Pozostała natomiast bardzo bezpośrednia relacja z materią i przekonanie, że projekt zaczyna się od zrozumienia jej właściwości.

Słoma żytnia stała się najbardziej charakterystycznym materiałem RUDA. Studio wykorzystuje technikę intarsji słomianej wywodzącą się z ukraińskiej tradycji rzemieślniczej, ale stosuje ją do współczesnych mebli, lamp i obiektów kolekcjonerskich. Materiał pochodzi z zachodniej Ukrainy, gdzie słoma jest zbierana i wstępnie selekcjonowana. W pracowni każde źdźbło przechodzi kolejne etapy przygotowania. Jest czyszczone, barwione, rozcinane i spłaszczane, a później ręcznie układane na powierzchni. Maszyny nie są częścią tego procesu.

Właściwości samej słomy mają tutaj równie duże znaczenie jak kunszt wykonania. Jej powierzchnia naturalnie odbija światło, a intensywność refleksu zależy od kierunku włókien. Rzemieślnik może więc budować kompozycję nie tylko kolorem i kształtem poszczególnych fragmentów, ale również sposobem ich ułożenia. Ten sam element oglądany z dwóch stron potrafi wydawać się jaśniejszy albo ciemniejszy. RUDA wykorzystuje tę cechę bardzo świadomie. Powierzchnie ich obiektów zmieniają się wraz ze światłem i pozycją osoby, która na nie patrzy.

Ważniejsze od samego przywracania dawnej techniki jest jednak to, co Rudenko i Vovnyanko z nią robią. Nie próbują odtwarzać historycznych przedmiotów. Interesuje ich wiedza zachowana w rzemiośle i możliwość dalszego rozwijania jej poprzez projektowanie. Dlatego tradycyjny materiał może pokrywać geometryczną komodę, rzeźbiarski stolik albo współczesną lampę. Dawne wzory również nie są traktowane jako obowiązujący repertuar. Studio swobodnie pracuje z abstrakcją, kolorem i skalą, zachowując samą technikę oraz jej związek z ukraińską kulturą materialną.

Dobrze widać to w kolejnych kolekcjach. „Solomia” wykorzystuje słomę do budowania zdecydowanych, geometrycznych powierzchni komód, inspirowanych między innymi Art Déco. W lampach „Roots of Home” punkt odniesienia staje się bardziej osobisty. Formy lamp przywołują dach i konstrukcję tradycyjnego domu. Rudenko mówi w tym kontekście o domu jako miejscu bezpieczeństwa i o potrzebie zachowania pamięci o tym, skąd się pochodzi. To jeden z powodów, dla których ukraińskie rzemiosło nabrało w ich późniejszej pracy tak dużego znaczenia.

Dla studia szczególne znaczenie ma ciągłość lokalnej wiedzy. Pracują z materiałami i technikami zakorzenionymi w ukraińskiej kulturze, korzystając z umiejętności rzemieślników, którzy nadal je praktykują. Interesuje ich to, w jaki sposób ta wiedza może pozostawać żywa poprzez przedmioty projektowane współcześnie.

Prace RUDA Studio są od kilku lat obecne poza Ukrainą. W 2024 roku studio uczestniczyło w prezentacji Ukrainian Design Brands podczas Maison&Objet w Paryżu. Jego projekty znalazły się również w programie Design Miami, a praktykę Rudenko i Vovnyanko opisywały międzynarodowe magazyny poświęcone architekturze i wzornictwu, między innymi *Interior Design* i *ICON*. W 2026 roku obiekty studia zostały pokazane również w Warszawie podczas Craft Days w Willi Gawrońskich, w ekspozycji obejmującej współczesne rzemiosło i design oraz prace takich twórców jak Magdalena Abakanowicz, Sheila Hicks i Władysław Wołkowski.

RUDA Studio należy dziś do wyrazistych głosów współczesnego designu, a źródłem tej pozycji jest między innymi sposób, w jaki jego twórcy pracują z tradycją. Nie traktują jej jak gotowego stylu. Sięgają głębiej, do materiałów, technik i wiedzy przekazywanej przez ludzi, którzy nadal potrafią się nimi posługiwać. Słoma pozostaje słomą, ze swoim rolniczym pochodzeniem, nieregularnością i naturalnym połyskiem. Dopiero praca ludzkich rąk zmienia ją w materiał, z którego można zbudować współczesny obiekt. W tej przemianie znajduje się istota praktyki RUDA.

C24