Kilim Mały Chaos, 80 × 100 cm, wełna i len, proj. Edgar Bąk, Splot, Polska, 2022.

„Mały Chaos” nie jest uproszczoną wersją większego kilimu „System Chaos”, tylko jego zmianą skali. W mniejszym formacie wzór czyta się szybciej. Układ figur staje się bardziej bezpośredni, a relacje między elementami są wyraźniejsze, bo całość mieści się w jednym polu widzenia. Ten sam system form działa tu bardziej intensywnie, bez rozproszenia, które pojawia się przy większej powierzchni.

Tradycją polskiego kilimu jest to, że mierzą się z nim rodzimi twórcy największego formatu. Kilim Chaos został zaprojektowany przez Edgara Bąka, jednego z najbardziej uznanych, współczesnych, polskich grafików. Projekt opiera się na skrajnej redukcji środków. Dwa kolory, powtarzalny układ poziomych pasów i zestaw prostych form budują strukturę, która nie jest statyczna. Linie przypominają zapis rytmiczny, w którym pojawiają się zakłócenia. Kompozycja nie prowadzi oka w jednym kierunku, raczej zatrzymuje je w wielu miejscach jednocześnie.

Język tego kilimu wynika bezpośrednio z praktyki projektowej autora. Edgar Bąk operuje znakiem, literą i uproszczoną formą, posługując się językiem prostych form geometrycznych i czystym liternictwem. W „Systemie Chaos” przenosi te zasady w skalę tkaniny. Zamiast ilustracyjności pojawia się struktura, która funkcjonuje jak zapis wizualny. Powtarzalność oznacza tu system, w którym dopuszczona jest zmienność. Każdy egzemplarz różni się układem detali, co wzmacnia wrażenie, że kompozycja pozostaje otwarta.

W obrębie poziomych pasów pojawiają się powtarzalne formy, najczęściej trójkątne, które nie układają się w regularny rytm. Niektóre z nich są przesunięte, inne zagęszczone, część zanika. Dzięki temu wzór nie zamyka się w jednej logice i nie daje się odczytać jako powtarzalny moduł. To właśnie w tej drobnej nieregularności pojawia się napięcie, które utrzymuje uwagę.

Ten sposób budowania kompozycji jest bliski projektowaniu graficznemu. Wzór działa jak zapis, w którym elementy mają określone miejsce, ale nie tworzą zamkniętego układu. Brak osi symetrii i brak centralnego punktu sprawiają, że całość pozostaje otwarta.

W imaginarium starożytnych greków „chaos” był początkowym stanem świata, bezdenną, pozbawioną kierunków przepaścią, z której wyłonił się kosmos. Wpatrując się w kilim autorstwa Edgara ten abstrakcyjny pomysł przestaje wydawać się taki szalony. Chaos to początek wszechrzeczy. Każdy jeden egzemplarz „Systemu Chaos” cechuje się unikatową konfiguracją figur we wzorze.

Tradycyjne rzemiosło w Europie jest już zjawiskiem rzadkim. W poszukiwaniu redukcji kosztów i ginących umiejętności wiele marek decyduje się na ulokowanie produkcji w krajach pozaeuropejskich. Ten kilim powstał w Polsce, w oparciu o pracę uzdolnionych rzemieślniczek, których doświadczenie sięga nawet kilkudziesięciu lat, a spuścizna rzemiosła, które uprawiają jest przedmiotem opieki, a nie rubryką w arkuszu kalkulacyjnym. Metka, w którą wyposażony jest każdy egzemplarz, oprócz nazwiska projektanta wymienia także nazwisko tkaczki. W produkcji wykorzystywana jest polska wełna, ręcznie przędziona w celu uzyskania odpowiedniej grubości i charakterystycznej nieregularności przędzy. Tak powstała tkanina pozostaje w pełni rzemieślnicza.

Każdy kilim Splot powstaje w całości ręcznie, dlatego może nieznacznie różnić się od egzemplarza prezentowanego na zdjęciu.

W cenę wliczony jest podatek VAT. Dostawy poza UE mogą wiązać się z dodatkowymi opłatami celnymi i podatkami naliczanymi przy odbiorze. Koszty te nie są ujęte w cenie zakupu.

Zapewniamy ubezpieczoną wysyłkę międzynarodową. W przypadku wysyłek poza UE lub do lokalizacji wymagających indywidualnej organizacji transportu, prosimy o kontakt na hello@maybel.pl – przygotujemy indywidualną wycenę i zajmiemy się pełną koordynacją logistyczną.

O MARCE

Splot należy do tych polskich marek, które nie próbują reaktywować rzemiosła przez sentyment. Splot to współczesna marka projektowa operująca w obrębie jednej z najbardziej świadomych tradycji polskiego designu. Kilim funkcjonuje jako medium awangardowe, rozwijane od początku XX wieku przez środowiska związane z Warsztatami Krakowskimi i później przez Spółdzielnię „Ład”. W tym kontekście tkanina nie funkcjonuje jako ornament o charakterze ludowym, ale jako nośnik kompozycji oparty na pracy z płaszczyzną i kolorem.

Marka została założona w 2020 roku przez Przemysława Cepaka i od początku opiera się na realnej współpracy z ostatniej działającej spółdzielni z Bobowej, jednego z ostatnich czynnych ośrodków produkcji kilimów w Polsce. Model pracy zachowuje klasyczną relację projektant – wykonawczyni, znaną z historii polskiego kilimu, gdzie autor wzoru i warsztat funkcjonują jako równorzędne ogniwa procesu. Współpraca z tkaczkami w Bobowej miała umożliwić stworzenie nowoczesnych polskich kilimów, a nie rekonstrukcji folkloru. Ten gest jest dla tej marki najważniejszy. Nie chodzi o stylizację na tradycję, lecz o przeniesienie tradycji do aktualnego języka projektowego.

To właśnie odróżnia Splot od wielu przedsięwzięć odwołujących się do rzemiosła. Marka nie używa kilimu jako dekoracyjnego znaku polskości. Traktuje go jako dyscyplinę projektową z własnymi ograniczeniami technicznymi i własną historią formalną.

Jednym z kluczowych obszarów działalności Splotu jest praca z archiwami. Do produkcji wracają projekty Zofii Stryjeńskiej, Józefa Czajkowskiego i Marii Bujakowej, zachowane w zbiorach muzealnych i prywatnych, pierwotnie tworzone z myślą o nowoczesnej architekturze i przestrzeniach publicznych. Wzory te są rekonstruowane i ponownie wprowadzane do obiegu jako pełnoprawne obiekty użytkowe. Równolegle marka rozwija współpracę ze współczesnymi projektantami, których praktyka opiera się na świadomej pracy z ograniczeniami techniki kilimu i jej konsekwencjami formalnymi.

Proces produkcji oparty jest na tradycyjnej technice tkactwa płaskiego. Osnowę stanowi len, wątek budowany jest z wełny, często barwionej w kilku tonach w obrębie jednej partii przędzy, co wpływa na odbiór powierzchni. Każdy etap wykonywany jest ręcznie, a czas pracy nad metrem kwadratowym wynosi około tygodnia. Tkanina pozostaje dwustronna i zachowuje wysoką trwałość wynikającą bezpośrednio z konstrukcji splotu. Serie mają charakter ograniczony, a każdy egzemplarz posiada indywidualne cechy wynikające z pracy konkretnej tkaczki oraz oznaczenie autorstwa projektu i wykonania.

Wartość tych obiektów wynika z tego modelu pracy. Z ograniczonej skali produkcji, z wysokiego udziału pracy ręcznej, z relacji między projektem a wykonaniem oraz z faktu, że każdy egzemplarz niesie w sobie zarówno kompetencję konkretnej tkaczki, jak i decyzję konkretnego autora wzoru. Dlatego kilimy Splot można rozpatrywać w kategoriach kolekcjonerskich, nie jako efemeryczne wyposażenie, ale jako trwałe przykłady polskiego designu, w których materiał, technika i autorstwo pozostają bardzo czytelne.

C37