Kilim Stado, 150 × 200 cm, wełna i len, proj. Maria Bujakowa, Splot, Polska, 1964.

Kilim „Stado” jest zbudowany z elementów skrajnie prostych, ale ich zestawienie daje złożony efekt. Sylwetki zwierząt zostały sprowadzone do znaku. Powtarzają się, zmieniają skalę, zagęszczają i rozrzedzają. Kompozycja nie jest narracyjna. Przypomina raczej zapis obserwacji, w którym ruch i skupienie pojawiają się jednocześnie. Puste pola równoważą zagęszczone partie, a całość utrzymuje napięcie bez potrzeby budowania centralnego motywu.

To sposób myślenia charakterystyczny dla Marii Bujakowej. Artystka operowała językiem wyprowadzonym z tradycji, ale przetworzonym do postaci syntetycznej. Motyw zwierzęcy, obecny w sztuce ludowej Podhala, zostaje tu oczyszczony z detalu i sprowadzony do struktury znaku. Dzięki temu przestaje być ilustracją, a zaczyna funkcjonować jako element kompozycji.

Bujakowa była jedną z kluczowych postaci dla powojennej tkaniny artystycznej w Polsce. Związana z Zakopanem, współtworzyła środowisko, w którym rzemiosło i myślenie projektowe zaczęły się przenikać na nowych zasadach. Jako projektantka i pedagożka kształtowała sposób pracy z tkaniną jako medium świadome, zdyscyplinowane, oparte na relacji między materiałem a konstrukcją wzoru. Jej realizacje pokazują, że tradycja może być punktem wyjścia do budowania nowoczesnego języka formy, bez stylizacji i bez dosłowności.

Projekt „Stado” z 1964 roku przez dekady funkcjonował jako pojedynczy obiekt, zachowany w zbiorach Centralnego Muzeum Włókiennictwa w Łodzi. Obecna realizacja powstała na podstawie archiwalnego projektu, dzięki współpracy z rodziną artystki oraz instytucjami przechowującymi jej dorobek. To powrót do konkretnego momentu w historii polskiej tkaniny, przeprowadzony z dużą precyzją.

Kilim został utkany ręcznie w Bobowej z wełnianego wątku i lnianej osnowy. Do jego wykonania użyto przędz dobranych zgodnie z pierwotnymi założeniami kolorystycznymi, z uwzględnieniem naturalnego zróżnicowania melanżu. Dostępny jest w dwóch wersjach kolorystycznych: oryginalnej brązowej i współczesnej szaroniebieskiej.

Tradycyjne rzemiosło w Europie jest już zjawiskiem rzadkim. W poszukiwaniu redukcji kosztów i ginących umiejętności wiele marek decyduje się na ulokowanie produkcji w krajach pozaeuropejskich. Ten kilim powstał w Polsce, w oparciu o pracę uzdolnionych rzemieślniczek, których doświadczenie sięga nawet kilkudziesięciu lat, a spuścizna rzemiosła, które uprawiają jest przedmiotem opieki, a nie rubryką w arkuszu kalkulacyjnym. Metka, w którą wyposażony jest każdy egzemplarz, oprócz nazwiska projektanta wymienia także nazwisko tkaczki. W produkcji wykorzystywana jest polska wełna, ręcznie przędziona w celu uzyskania odpowiedniej grubości i charakterystycznej nieregularności przędzy. Tak powstała tkanina pozostaje w pełni rzemieślnicza.

Każdy kilim Splot powstaje w całości ręcznie, dlatego może nieznacznie różnić się od egzemplarza prezentowanego na zdjęciu.

W cenę wliczony jest podatek VAT. Dostawy poza UE mogą wiązać się z dodatkowymi opłatami celnymi i podatkami naliczanymi przy odbiorze. Koszty te nie są ujęte w cenie zakupu.

Zapewniamy ubezpieczoną wysyłkę międzynarodową. W przypadku wysyłek poza UE lub do lokalizacji wymagających indywidualnej organizacji transportu, prosimy o kontakt na hello@maybel.pl – przygotujemy indywidualną wycenę i zajmiemy się pełną koordynacją logistyczną.

O MARCE

Splot należy do tych polskich marek, które nie próbują reaktywować rzemiosła przez sentyment. Splot to współczesna marka projektowa operująca w obrębie jednej z najbardziej świadomych tradycji polskiego designu. Kilim funkcjonuje jako medium awangardowe, rozwijane od początku XX wieku przez środowiska związane z Warsztatami Krakowskimi i później przez Spółdzielnię „Ład”. W tym kontekście tkanina nie funkcjonuje jako ornament o charakterze ludowym, ale jako nośnik kompozycji oparty na pracy z płaszczyzną i kolorem.

Marka została założona w 2020 roku przez Przemysława Cepaka i od początku opiera się na realnej współpracy z ostatniej działającej spółdzielni z Bobowej, jednego z ostatnich czynnych ośrodków produkcji kilimów w Polsce. Model pracy zachowuje klasyczną relację projektant – wykonawczyni, znaną z historii polskiego kilimu, gdzie autor wzoru i warsztat funkcjonują jako równorzędne ogniwa procesu. Współpraca z tkaczkami w Bobowej miała umożliwić stworzenie nowoczesnych polskich kilimów, a nie rekonstrukcji folkloru. Ten gest jest dla tej marki najważniejszy. Nie chodzi o stylizację na tradycję, lecz o przeniesienie tradycji do aktualnego języka projektowego.

To właśnie odróżnia Splot od wielu przedsięwzięć odwołujących się do rzemiosła. Marka nie używa kilimu jako dekoracyjnego znaku polskości. Traktuje go jako dyscyplinę projektową z własnymi ograniczeniami technicznymi i własną historią formalną.

Jednym z kluczowych obszarów działalności Splotu jest praca z archiwami. Do produkcji wracają projekty Zofii Stryjeńskiej, Józefa Czajkowskiego i Marii Bujakowej, zachowane w zbiorach muzealnych i prywatnych, pierwotnie tworzone z myślą o nowoczesnej architekturze i przestrzeniach publicznych. Wzory te są rekonstruowane i ponownie wprowadzane do obiegu jako pełnoprawne obiekty użytkowe. Równolegle marka rozwija współpracę ze współczesnymi projektantami, których praktyka opiera się na świadomej pracy z ograniczeniami techniki kilimu i jej konsekwencjami formalnymi.

Proces produkcji oparty jest na tradycyjnej technice tkactwa płaskiego. Osnowę stanowi len, wątek budowany jest z wełny, często barwionej w kilku tonach w obrębie jednej partii przędzy, co wpływa na odbiór powierzchni. Każdy etap wykonywany jest ręcznie, a czas pracy nad metrem kwadratowym wynosi około tygodnia. Tkanina pozostaje dwustronna i zachowuje wysoką trwałość wynikającą bezpośrednio z konstrukcji splotu. Serie mają charakter ograniczony, a każdy egzemplarz posiada indywidualne cechy wynikające z pracy konkretnej tkaczki oraz oznaczenie autorstwa projektu i wykonania.

Wartość tych obiektów wynika z tego modelu pracy. Z ograniczonej skali produkcji, z wysokiego udziału pracy ręcznej, z relacji między projektem a wykonaniem oraz z faktu, że każdy egzemplarz niesie w sobie zarówno kompetencję konkretnej tkaczki, jak i decyzję konkretnego autora wzoru. Dlatego kilimy Splot można rozpatrywać w kategoriach kolekcjonerskich, nie jako efemeryczne wyposażenie, ale jako trwałe przykłady polskiego designu, w których materiał, technika i autorstwo pozostają bardzo czytelne.

C37